Hazır Değerler Hesapları (100-108): İşleyişi ve Örnek Kayıtlar

Hazır Değerler Grubunun Kapsamı

Hazır değerler grubu, işletmenin elinde nakit olarak bulunan ya da bankada tutulan varlıkları kapsamakla kalmaz, aynı zamanda istenildiği anda değer kaybetmeden paraya dönüştürülebilecek nitelikteki varlıkları da içerir. Ancak bu grup menkul kıymetleri kapsam dışında bırakır; çünkü menkul kıymetler ayrı bir hesap grubunda değerlendirilir. Bu tanım, likiditesi en yüksek varlıkların bir arada izlenmesini amaçlar.

Kasa ve Çekler Hesaplarının İşleyişi

Kasa hesabı, işletmenin elinde bulunan ulusal ve yabancı paraların Türk Lirası karşılığının takip edilmesinde kullanılan temel hesaptır. Bu hesap sayesinde işletme, fiziki olarak elinde tuttuğu nakit varlıkların tutarını her an izleyebilir ve muhasebe kayıtlarına yansıtabilir.

Kasa hesabının işleyişinde dikkat edilmesi gereken önemli bir kural vardır: tahsil edilen para tutarları hesabın borç tarafına, yapılan ödemeler ve bankaya yatırılan tutarlar ise alacak tarafına kaydedilir. Bu işleyiş biçimi sayesinde hesap her zaman ya borç bakiyesi verir ya da sıfıra eşit olur; hiçbir koşulda alacak bakiyesi vermesi mümkün değildir.

Alınan çekler hesabı, gerçek veya tüzel kişiler tarafından işletmeye verilmiş olup henüz bankaya tahsil için sunulmamış ya da başka bir kişiye ciro edilmemiş çeklerin takibini sağlar. Bu hesap, işletmenin elinde bulunan ancak henüz nakde dönüşmemiş çek varlığının izlenmesi açısından önemlidir.

Alınan çekler hesabının işleyişinde, çeklerin üzerinde yazılı olan değerler hesabın borcuna kaydedilir. Bu çekler daha sonra bankadan tahsil edildiğinde veya başka bir kişiye ciro edildiğinde ise hesabın alacağına kayıt yapılır. Böylece çeklerin işletmedeki varlığı ile elden çıkışı ayrı ayrı izlenebilir.

Bankalar, Verilen Çekler ve Diğer Hazır Değerler

Bankalar hesabı, işletmenin yurt içinde veya yurt dışında bulunan banka ve benzeri finans kurumlarına yatırdığı ve bu kurumlardan çektiği paraların izlenmesinde kullanılır. Hesaba para olarak veya hesaben yatırılan değerler borç tarafına, çekilen tutarlar ile üçüncü kişilerce tahsil edildiği anlaşılan çek ve ödeme emirleri ise alacak tarafına kaydedilir.

Verilen çekler ve ödeme emirleri hesabı, işletmenin üçüncü kişilere bankalar aracılığıyla çek veya ödeme emri yoluyla yapacağı ödemelerin izlenmesinde kullanılır. Kişilere çek veya ödeme emri verildiğinde bu hesaba alacak kaydı yapılır; söz konusu çek veya ödeme emri bankadan tahsil edildiğinde ise hesaba borç, bankalar hesabına alacak kaydı yapılır.

Diğer hazır değerler hesabı, nitelikleri bakımından hazır değer sayılan ancak yukarıdaki hesaplara girmeyen varlıkları kapsar. Bu kapsamda pullar, vadesi gelmiş kuponlar ve henüz tahsil edilmemiş olan banka veya posta havaleleri gibi yoldaki paralar yer alır. Bu değerler elde edildiğinde hesabın borcuna, elden çıkarıldığında ise alacağına kaydedilir.

Örnek yevmiye kayıtları

Örnek 1

İşletme müşteriden bir çek alarak alacağını tahsil eder.

Örnek 2

İşletme elindeki nakdi bankaya yatırır.

Örnek 3

İşletme satıcıya borcunu ödemek için çek verir.

Tutarlar yalnızca örnek amaçlıdır.

İlgili hesaplar

• 100 Kasa
• 101 Alınan Çekler
• 102 Bankalar
• 103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri
• 108 Diğer Hazır Değerler

İlgili Yazılar

• Gelir Tablosu Nedir? Temel Kalemleri Nasıl Okunur?
• Mali Tablolar Nedir? Amaçları ve Temel Türleri
• Muhasebenin Temel Kavramları Nelerdir?
• Stoklar Hesapları (150-159): İşleyişi ve Örnek Kayıtlar

Resmî kaynaklar

• GİB — Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği, hesap planı açıklamaları

Bu rehber kavramsal bilgi içindir; uygulamada güncel resmî metin ve işletmenizin tabi olduğu kurallar esas alınır.