Maddi Duran Varlıklar Hesapları (250-259): İşleyişi ve Örnek Kayıtlar

Maddi Duran Varlıklar Grubunun Kapsamı

Maddi duran varlıklar, işletmenin kendi faaliyetlerinde kullanmak amacıyla edindiği ve bir yıldan uzun süre yararlanmayı planladığı fiziki nitelikli varlıkları ve bunlarla birlikte izlenen birikmiş amortisman tutarlarını kapsayan bir hesap grubudur. Bu grup sayesinde işletmenin üretim ve hizmet sunumunda kullandığı kalıcı fiziki kaynaklar tek bir başlık altında toplanarak takip edilir.

Grup İçindeki Hesapların Konusu

Arazi ve arsalar hesabı, işletmenin sahip olduğu her türlü arazi ve arsa varlığının izlenmesine ayrılmıştır. Yer altı ve yer üstü düzenleri hesabı ise bir işin yapılmasını kolaylaştırmak amacıyla inşa edilen yol, köprü, tünel, sarnıç ve iskele gibi yapıların kayıt altına alınmasında kullanılır; böylece işletmenin altyapı niteliğindeki yatırımları ayrı bir başlıkta izlenmiş olur.

Tesis, makine ve cihazlar hesabı, işletmenin üretim sürecinde doğrudan kullandığı makine, tesis ve cihazlar ile bunların eklentilerini ve taşıma amacıyla kullanılan konveyör, forklift gibi araçları kapsar. Bu hesap gerekli görüldüğünde kullanım amacına veya makine türüne göre alt bölümlere ayrılabilir, böylece farklı üretim birimlerindeki varlıklar ayrı ayrı izlenebilir.

Taşıtlar hesabı, işletme faaliyetlerinde kullanılan her türlü taşıt aracının izlenmesi için ayrılmıştır ve ulaştırma sektöründe hizmet üretimi amacıyla kullanılan taşıtlar da bu hesap kapsamında değerlendirilir. Ancak ana üretim faaliyetinde doğrudan kullanılan taşıt araçlarının toplam tutarının bilanço dipnotlarında ayrıca gösterilmesi gerekmektedir.

Demirbaşlar hesabı, işletme faaliyetlerinin yürütülmesinde kullanılan büro makine ve cihazları ile masa, koltuk, dolap ve mobilya gibi maddi varlıkların kayıt altına alındığı hesaptır. Bu sayede işletmenin günlük operasyonlarında kullandığı ofis ve çalışma ortamına dair sabit kıymetler ayrı bir başlıkta izlenebilmektedir.

Hesapların İşleyişi

Maddi duran varlık hesapları, bir varlık satın alındığında, devredildiğinde veya işletme tarafından inşa ya da imal edildiğinde bu işlemlere ait bedel üzerinden borçlandırılır. Varlık satıldığında, başka bir tarafa devredildiğinde veya kullanma yeteneğini tamamen kaybettiğinde ise ilgili tutar alacak kaydıyla hesaptan çıkarılır; bu işleyiş tüm 250-256 arası hesaplar için geçerlidir.

Birikmiş amortismanlar hesabı, maddi duran varlıkların bedelinin kullanım süreleri içinde hesaben yok edilmesini sağlamak amacıyla kullanılır. Dönem içinde ayrılan amortisman tutarları ilgili gider hesaplarının karşılığında bu hesaba alacak olarak işlenirken, varlık satıldığında veya kullanım dışı kaldığında bu hesaba borç, ilgili varlık hesabına da alacak kaydı yapılır.

Yapılmakta olan yatırımlar hesabı, henüz tamamlanmamış yatırım projelerine ilişkin madde, malzeme, işçilik ve genel gider harcamalarının izlendiği bir ara hesaptır. Bu harcamalar yatırım devam ettiği sürece hesaba borç kaydedilir; yatırım tamamlandığında ise toplam bedel ilgili maddi duran varlık hesabına borç, bu hesaba ise alacak kaydedilerek aktarma işlemi tamamlanır.

Verilen avanslar hesabı, yurt içinden veya yurt dışından sipariş edilen maddi duran varlıklar için önceden yapılan ödemelerin izlenmesine ayrılmıştır ve sipariş sürecine bağlı giderleri de kapsar. Avans ödemesi yapıldığında bu hesap borçlandırılır; sipariş edilen varlık teslim alındığında ise ilgili varlık hesabının borcu karşılığında bu hesaba alacak kaydı yapılarak avans kapatılır.

Örnek yevmiye kayıtları

Örnek 1

İşletmenin faaliyetlerinde kullanılmak üzere bir demirbaş peşin olarak satın alınmıştır.

Örnek 2

Dönem sonunda tesis, makine ve cihazlar için amortisman ayrılmıştır.

Örnek 3

Sipariş edilen bir taşıt için önceden avans ödenmiştir.

Tutarlar yalnızca örnek amaçlıdır. Örneklerde KDV genel oranı %20 kabul edilmiştir; işleme göre oran farklı olabilir.

İlgili hesaplar

• 250 Arazi ve Arsalar
• 251 Yer Altı ve Yer Üstü Düzenleri
• 252 Binalar
• 253 Tesis, Makine ve Cihazlar
• 254 Taşıtlar
• 255 Demirbaşlar
• 256 Diğer Maddi Duran Varlıklar
• 257 Birikmiş Amortismanlar
• 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar
• 259 Verilen Avanslar

İlgili Yazılar

• Diğer Dönen Varlıklar Hesapları (191-199): İşleyişi ve Örnek Kayıtlar
• Stoklar Hesapları (150-159): İşleyişi ve Örnek Kayıtlar
• Hazır Değerler Hesapları (100-108): İşleyişi ve Örnek Kayıtlar
• Amortisman Rehberi 2026

Resmî kaynaklar

• GİB — Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği, hesap planı açıklamaları

Bu rehber kavramsal bilgi içindir; uygulamada güncel resmî metin ve işletmenizin tabi olduğu kurallar esas alınır.