Diğer Dönen Varlıklar Hesapları (191-199): İşleyişi ve Örnek Kayıtlar

Diğer Dönen Varlıklar Grubunun Kapsamı

Diğer Dönen Varlıklar grubu, bilançonun diğer bölümlerinde kendine özgü bir sınıflandırma bulunmayan dönen varlık kalemlerini bir araya toplayan bir gruptur. Yani bu grup, stoklar, alacaklar veya hazır değerler gibi daha önce tanımlanmış kategorilere girmeyen, ancak yine de bir yıl içinde paraya çevrilmesi veya tüketilmesi beklenen varlıkları kapsar. Bu yapı sayesinde işletmenin farklı nitelikteki dönen varlıkları sistematik biçimde izlenebilir hale gelir.

KDV ile İlgili Hesaplar

İndirilecek KDV hesabı, işletmenin mal veya hizmet satın alırken satıcılara ödediği katma değer vergisinin takip edildiği hesaptır. Bu hesap, işletmenin ödediği vergiyi daha sonra hesaplanan KDV ile mahsup edebilmesi için ayrı bir şekilde izlenmesini sağlar ve dönem içinde yapılan alımların vergi boyutunu şeffaf biçimde gösterir.

İndirilecek KDV hesabının işleyişinde, mal ve hizmet alımları sırasında ortaya çıkan vergi tutarı hesabın borç tarafına kaydedilir. Buna karşılık, mevzuatın öngördüğü indirimler veya hesapta yapılması gereken düzeltmeler ise alacak tarafına yazılır. Böylece hesap, dönem boyunca indirilebilir vergi tutarının net bakiyesini gösterir.

Diğer KDV hesabı, teşvikli yatırım mallarının ithalinde normalde ödenmesi gereken fakat fiilen indirilmesi mümkün olacağı tarihe kadar ertelenen katma değer vergisinin takip edildiği özel bir hesaptır. Bu erteleme bir yıl içinde gerçekleşiyorsa söz konusu vergi bu hesapta izlenir ve ileride indirim imkanı doğduğunda ilgili işlemler yapılır.

Peşin Ödenen Vergiler, Personel Avansları ve Sayım Noksanları

Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar hesabı, mevzuat gereğince dönem içinde önceden ödenen gelir vergisi, kurumlar vergisi ve çeşitli fonların izlendiği hesaptır. Mevzuatın belirlediği dönemler itibarıyla yapılan bu peşin ödemeler hesabın borcuna kaydedilir ve dönem sonunda tahakkuk eden vergilerle ilişkilendirilmek üzere takip edilir.

Personel Avansları hesabı, personele işletme adına yaptırılacak hizmet ve giderleri karşılamak üzere verilen iş avansları ile maaş, ücret ve yolluklara mahsuben önceden yapılan ödemelerin izlendiği hesaptır. Bu hesap, personele yapılan avans niteliğindeki ödemelerin düzenli biçimde takip edilmesini sağlayarak işletme ile çalışanlar arasındaki hesaplaşmanın şeffaf yürütülmesine katkıda bulunur.

Personel Avansları hesabının işleyişinde, personele yapılan avans ödemeleri hesabın borcuna kaydedilir. Daha sonra bu avansların nakden iade edilmesi veya personelin hak edişlerinden kesilmesi ya da ilgili harcama belgelerinin teslim edilmesi durumunda hesabın alacağına kayıt yapılarak avans kapatılır.

Sayım ve Tesellüm Noksanları hesabı, yapılan sayımlar sonucunda kasa, stok veya maddi duran varlıklarda tespit edilen noksanlıklar ile teslim alma sırasında ortaya çıkan eksikliklerin geçici olarak kaydedildiği bir hesaptır. Bu hesap, noksanlığın nedeni netleşene kadar tutarın izlenmesini sağlar ve sonradan ilgili hesaplara aktarılmasına temel oluşturur.

Örnek yevmiye kayıtları

Örnek 1

İşletmenin ticari mal alımı sırasında satıcıya ödediği katma değer vergisinin indirilecek KDV hesabına kaydedilmesi

Örnek 2

Personele iş avansı olarak nakit ödeme yapılması

Örnek 3

Kasa sayımında tespit edilen noksanlığın geçici olarak kayıt altına alınması

Tutarlar yalnızca örnek amaçlıdır. Örneklerde KDV genel oranı %20 kabul edilmiştir; işleme göre oran farklı olabilir.

İlgili hesaplar

• 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi
• 192 Diğer Katma Değer Vergisi
• 193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar
• 196 Personel Avansları
• 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları
• 198 Diğer Çeşitli Dönen Varlıklar
• 199 Diğer Dönen Varlıklar Karşılığı (-)

İlgili Yazılar

• Diğer Borçlar Hesapları (331-337): İşleyişi ve Örnek Kayıtlar

Resmî kaynaklar

• GİB — Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği, hesap planı açıklamaları

Bu rehber kavramsal bilgi içindir; uygulamada güncel resmî metin ve işletmenizin tabi olduğu kurallar esas alınır.