Stoklar Hesapları (150-159): İşleyişi ve Örnek Kayıtlar

Stoklar Grubunun Kapsamı

Stoklar grubu, işletmenin satmak, üretim sürecinde kullanmak ya da tüketmek amacıyla elinde bulundurduğu varlıkları kapsar. Bu varlıklar ilk madde ve malzeme, yarı mamul, mamul, ticari mal, yan ürün, artık ve hurda gibi kalemlerden oluşur ve genellikle bir yıldan kısa sürede kullanılacağı ya da bir yıl içinde nakde dönüştürülebileceği düşünülen kalemlerdir. Dolayısıyla bu grup, işletmenin kısa vadeli faaliyet döngüsüyle doğrudan ilişkili varlıkları bir arada toplamaktadır.

Stoklar grubunda faturası henüz işletmeye ulaşmamış mallarla ilgili özel bir uygulama vardır. Bu tür stoklar ayrı bir hesapta değil, ait oldukları stok kaleminin içinde gösterilir. Böylece fatura gecikse bile stokun niteliği ve ilgili olduğu kalem değişmeden muhasebeleştirme sağlanmış olur.

Üretim Sürecine İlişkin Stok Hesapları

İlk Madde ve Malzeme hesabı, üretim veya diğer faaliyetlerde kullanılmak üzere işletmede bulundurulan hammadde, yardımcı madde, işletme malzemesi ve ambalaj malzemesi gibi kalemlerin izlendiği hesaptır. Bu hesap, malzemelerin satın alınması veya üretilmesi halinde maliyet bedeliyle borçlandırılır; üretime sevk edildiğinde, tüketildiğinde, satıldığında veya devredildiğinde ise alacaklandırılır.

Yarı Mamuller-Üretim hesabı, henüz tam mamul haline gelmemiş ancak direkt ilk madde ve malzeme ile direkt işçilik ve genel üretim giderlerinden belirli oranlarda pay almış üretim aşamasındaki ürünleri izlemek için kullanılır. Maliyet dönemi sonunda bu giderler tutarınca hesap borçlandırılır; üretimi tamamlanan ürünlerin maliyeti ise bu hesabın alacağı karşılığında ilgili stok hesaplarına aktarılır.

Mamuller hesabı, üretim çalışmaları tamamlanarak satışa hazır hale gelen ürünlerin takip edildiği hesaptır. Üretimi biten mamuller ambara alındığında bu hesap borçlandırılır; söz konusu mamuller satıldığında veya herhangi bir nedenle ambardan çıkarıldığında ise hesap alacaklandırılarak kayıttan düşülür.

Diğer Stok Hesapları ve Karşılık Uygulaması

Ticari Mallar hesabı, herhangi bir değişikliğe tabi tutulmadan doğrudan satmak amacıyla işletmeye alınan emtia ve benzeri kalemleri kapsar. Bu mallar satın alındığında maliyet bedeliyle hesaba borç kaydedilir; satıldığında veya ambardan herhangi bir nedenle çekildiğinde ise aynı maliyet bedeli üzerinden alacak kaydı yapılır.

Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı hesabı, doğal afetler, bozulma, çürüme, kırılma, paslanma, teknolojik gelişmeler veya moda değişiklikleri gibi nedenlerle stokların fiziki ya da ekonomik değerinde ortaya çıkan önemli azalmaları karşılamak amacıyla ayrılan karşılıkların izlendiği hesaptır. Bu durum, stokların piyasa değerinde meydana gelen düşüşlerin muhasebeleştirilmesine imkan tanır.

Stok değer düşüklüğü tespit edildiğinde, 654 Karşılık Giderleri hesabının borçlandırılması karşılığında Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı hesabına alacak kaydı yapılır. Karşılık ayrılan stok kalemi daha sonra işletme içinde kullanılır veya satılırsa, ilgili stok hesabının alacağıyla karşılaştırılarak daha önce ayrılan karşılık kapatılır ve bu işlem Konusu Kalmayan Karşılıklar hesabına aktarılarak sonuçlandırılır.

Verilen Sipariş Avansları hesabı, yurt içinden veya yurt dışından satın alınmak üzere siparişe bağlanan stoklarla ilgili olarak önceden yapılan avans ödemelerinin izlendiği hesaptır. Yapılan ödemeler bu hesaba borç kaydedilirken, sipariş edilen malın teslim alınmasıyla birlikte hesap alacaklandırılarak avans tutarı kapatılmış olur.

Örnek yevmiye kayıtları

Örnek 1

İşletmenin üretimde kullanmak üzere ilk madde ve malzeme satın alıp KDV ile birlikte henüz ödeme yapmadan borçlanması

Örnek 2

İşletmenin ticari mal satın alarak bedelini nakit kasadan ödemesi

Örnek 3

İşletmenin yurt içinden satın alacağı stoklar için sipariş avansını bankadan ödemesi

Tutarlar yalnızca örnek amaçlıdır. Örneklerde KDV genel oranı %20 kabul edilmiştir; işleme göre oran farklı olabilir.

İlgili hesaplar

• 150 İlk Madde ve Malzeme
• 151 Yarı Mamuller – Üretim
• 152 Mamüller
• 153 Ticari Mallar
• 157 Diğer Stoklar
• 158 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı
• 159 Verilen Sipariş Avansları

İlgili Yazılar

• Hazır Değerler Hesapları (100-108): İşleyişi ve Örnek Kayıtlar
• 102 Bankalar Hesabı Nedir? Örnek Yevmiye Kayıtları
• 100 Kasa Hesabı Nedir? Örnek Yevmiye Kayıtları
• Diğer Dönen Varlıklar Hesapları (191-199): İşleyişi ve Örnek Kayıtlar

Resmî kaynaklar

• GİB — Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği, hesap planı açıklamaları

Bu rehber kavramsal bilgi içindir; uygulamada güncel resmî metin ve işletmenizin tabi olduğu kurallar esas alınır.