Diğer Alacaklar Hesapları (131-139): İşleyişi ve Örnek Kayıtlar

Diğer Alacaklar Grubunun Kapsamı

Diğer Alacaklar grubu, işletmenin ticari faaliyeti ile doğrudan ilgisi olmayan nedenlerle ortaya çıkan ve genellikle kısa vadeli tahsil edilmesi beklenen alacakları bir araya toplar. Bu grupta hem senede bağlanmış hem de senede bağlanmamış alacaklar izlenebilir; ayrıca bu alacaklardan şüpheli hale gelenler ile bunlar için ayrılan karşılıklar da aynı grup içinde ayrı hesaplarda takip edilir. Böylece işletme, ticari olmayan alacaklarının durumunu ayrı ve düzenli biçimde görebilir.

Ortak, İştirak ve Bağlı Ortaklıklardan Alacaklar

Ortaklardan Alacaklar hesabı, işletmenin esas faaliyet konusu dışında, örneğin ödünç verme gibi işlemler nedeniyle ortaklarından olan alacaklarını izlemek için kullanılır. Bu hesaba alacağın doğduğu anda borç kaydı yapılır, alacağın tahsil edilmesiyle birlikte ise hesaba alacak kaydı yapılarak bakiye kapatılır. Böylece işletme ile ortakları arasındaki ticari olmayan nitelikteki parasal ilişkiler ayrı bir hesapta şeffaf şekilde izlenmiş olur.

İştiraklerden Alacaklar hesabı da benzer mantıkla çalışır; işletmenin esas faaliyet konusu dışında kalan ödünç verme ve benzeri işlemler nedeniyle iştiraklerinden doğan alacaklarını kapsar. Alacağın ortaya çıkması durumunda hesaba borç kaydı, tahsil edilmesi durumunda ise alacak kaydı yapılır. Bu sayede iştirak ilişkisinden kaynaklanan ticari olmayan alacaklar, diğer alacak kalemlerinden ayrı olarak izlenebilir.

Bağlı Ortaklıklardan Alacaklar hesabı ise işletmenin esas faaliyet konusu dışındaki işlemleri nedeniyle bağlı ortaklıklarından doğan alacaklarını içerir. Bu hesabın işleyişi diğer benzer hesaplarla aynıdır: alacağın doğması halinde borç, tahsil edilmesi halinde alacak kaydı yapılır. Bu düzenleme, grup içi şirketler arasındaki ticari olmayan alacak ilişkilerinin ayrı ve izlenebilir şekilde muhasebeleştirilmesini sağlar.

Personel ve Diğer Çeşitli Alacaklar

Personelden Alacaklar hesabı, işletmeye dahil personel ve işçilerin işletmeye olan çeşitli borçlarının izlendiği hesaptır. Bu hesaba alacağın doğduğu anda borç, tahsil edildiğinde ise alacak kaydı yapılır. Böylece personelle ilgili avans dışı kalan ve ticari nitelik taşımayan borç-alacak ilişkileri ayrı bir hesapta takip edilerek işletme kayıtlarının düzenli tutulması sağlanır.

Diğer Çeşitli Alacaklar hesabı, ticari nitelikte olmayıp yukarıda sayılan diğer alacak hesaplarının hiçbirine dahil edilemeyen alacakların izlenmesi için kullanılır. İşletme lehine doğan bu tür alacaklar hesaba borç olarak, tahsilatlar ise alacak olarak kaydedilir. Bu hesap, belirli bir kategoriye girmeyen fakat yine de izlenmesi gereken alacakların kayıt altına alınmasını sağlayan bir tamamlayıcı hesap niteliği taşır.

Şüpheli Diğer Alacaklar ve Karşılığı

Şüpheli Diğer Alacaklar hesabı, ödeme süresi geçmiş, vadesi birkaç kez uzatılmış veya protesto edilmiş, yazı ile birden fazla kez istenmiş ya da dava veya icra aşamasına geçmiş senetli ve senetsiz diğer alacakları kapsar. Böyle bir durum ortaya çıktığında ilgili alacak hesabının alacaklandırılması karşılığında bu hesaba borç kaydı yapılarak, söz konusu alacak sağlam alacaklardan ayrılmış olur. Alacağın tahsil edilmesi veya tahsilinin imkânsız olduğunun kesinleşmesi durumunda ise bu hesaba alacak kaydı yapılır.

Şüpheli Diğer Alacaklar Karşılığı hesabı, şüpheli duruma gelen alacakların tahsil edilememe ihtimalinin güçlenmesi halinde bu riske karşı ayrılan karşılıkların izlendiği hesaptır. Teminatlı alacaklarda karşılık yalnızca teminatı aşan kısım için ayrılır. Hesaplanan karşılık tutarı bu hesaba alacak olarak, karşılık gideri ise ilgili gider hesabına borç olarak kaydedilerek, muhtemel zararın önceden muhasebeleştirilmesi sağlanmış olur.

Örnek yevmiye kayıtları

Örnek 1

İşletmenin ortağından ödünç verme nedeniyle alacağının doğması

Örnek 2

Personelden olan alacağın nakit olarak tahsil edilmesi

Örnek 3

Diğer çeşitli alacaklardan birinin tahsilinin şüpheli hale gelerek ilgili hesaba aktarılması

Tutarlar yalnızca örnek amaçlıdır. Örneklerde KDV genel oranı %20 kabul edilmiştir; işleme göre oran farklı olabilir.

İlgili hesaplar

• 131 Ortaklardan Alacaklar
• 132 İştiraklerden Alacaklar
• 133 Bağlı Ortaklıklardan Alacaklar
• 135 Personelden Alacaklar
• 136 Diğer Çeşitli Alacaklar
• 137 Diğer Alacak Senetleri Reeskontu
• 138 Şüpheli Diğer Alacaklar
• 139 Şüpheli Diğer Alacaklar Karşılığı

İlgili Yazılar

• Diğer Borçlar Hesapları (331-337): İşleyişi ve Örnek Kayıtlar
• Diğer Dönen Varlıklar Hesapları (191-199): İşleyişi ve Örnek Kayıtlar

Resmî kaynaklar

• GİB — Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği, hesap planı açıklamaları

Bu rehber kavramsal bilgi içindir; uygulamada güncel resmî metin ve işletmenizin tabi olduğu kurallar esas alınır.